Znajdź nas na

PO GODZINACH

Do dziś w naszych okolicach jest wiele obiektów przypominających Małachowskich!

O tym, jakie to dobra, będzie można dowiedzieć się podczas kolejnego z cyklu wykładów: „Ciebie jedną kocham – czyli historycznym szlakiem przez Świętokrzyskie” (VI edycja) rozpocznie się już jutro (31 lipca) o godzinie 17.00 w Osiedlowym Domu Społecznym „Malwa” na osiedlu Stawki 45. Tym razem Centrum Krajoznawczo-Historyczne imienia profesora Mieczysława Radwana zaprasza na wykład monograficzny Małachowscy w dziejach regionu świętokrzyskiego”. Projekt współfinansuje Województwo Świętokrzyskie. Wstęp wolny!

Kanclerz Jacek Nałęcz Małachowski Źródło: Centrum Krajoznawczo-Historyczne im. prof. Mieczysława Radwana

Jak tłumaczy Monika Bryła-Mazurkiewicz, prezes Centrum Krajoznawczo-Historyczne imienia profesora Mieczysława Radwana, Małachowscy wywodzili się z ziemi łęczyckiej. Ich gniazdem rodowym była wieś Małachowice, od której przybrali nazwisko. Pieczętowali się herbem Nałęcz. Pierwszym znanym z imienia i nazwiska przedstawicielem rodziny był Bartłomiej Małachowski zm. w 1433, właściciel Małachowic. Przez dziesięciolecia Małachowscy tkwili w szeregach średniozamożnej szlachty ziemiańskiej.

– Na znaczeniu zyskali w XVI w. za sprawą Mikołaja Małachowskiego, który pierwszy z rodu został senatorem. Po Mikołaju kilku przedstawicieli rodu doszło do wysokich godności i urzędów. Twórcą potęgi rodu i jego najwybitniejszym przedstawicielem był Jan Małachowski. To on wprowadził swój dom w krąg magnaterii. Jan Małachowski, syn Stanisława i Anny z Lubomirskich, działalność publiczną rozpoczął w 1721 r. jako deputat do Trybunału Koronnego, w 1724 r. został po raz pierwszy posłem, w 1735 r. podkanclerzym koronnym, a w 1746 r. osiągnął urząd kanclerza wielkiego koronnego. Zgromadził ogromną fortunę, która dała podstawy wielkości rodu. Odziedziczone dobra powiększył o klucz Białaczów, Baranów Sandomierski, Dobrą pod Limanową i część Ordynacji Ostrogskiej na Wołyniu. W latach 50. XVIII w. wszedł w posiadanie dóbr ćmielowskich i bodzechowskich. W latach 60. XVIII w. zakupił dobra włoszczowskie – tłumaczy Monika Bryła-Mazurkiewicz.

Ośrodkiem swych dóbr uczynił Końskie. W swych dobrach Jan Małachowski rozwinął hutnictwo żelaza i przemysł metalowy. Zmarł 25 III 1762 r., został pochowany w kościele parafialnym św. Mikołaja w Końskich. Żoną Jana Małachowskiego była Izabela Humiecka. Już po śmierci męża, w 1768 r. kupiła dobra Grocholice, obejmujące m.in. miasto Denków. Wysoką pozycję rodu Małachowskich, o którą zadbał Jan Małachowski, ugruntowali jego synowie. Było ich czterech: Mikołaj, Stanisław, Jacek i Antoni.

Wśród nich najzdolniejszym i najpracowitszym był Jacek (Hiacynt) Małachowski. W latach 1756, 1758, i 1760 wybierany był posłem na sejm z Sandomierskiego, a w 1764 r. i 1766 r. z Sieradzkiego.W 1759 r. został członkiem sądu asesorskiego, w 1761r. – członkiem Trybunału Koronnego, w 1764 r. członkiem Komisji Skarbowej i referendarzem koronnym, w 1776r. – członkiem Komisji Edukacji Narodowej, w 1778 r. – prezesem Komisji Menniczej, w 1780 r. – podkanclerzym koronnym, w 1782 r. – członkiem Komisji Kruszcowej, poszukującej metali w Zagłębiu Staropolskim, w 1784 r. – członkiem Rady Nieustającej, w 1786 r. – kanclerzem wielkim koronnym.

W czasie obrad Sejmu Wielkiego występował jako przeciwnik zasadniczych reform ustrojowych. Opowiadał się za umiarkowanymi zmianami przeprowadzanymi w porozumieniu z Rosją. W proteście przeciwko Konstytucji 3 maja złożył urząd kanclerza i przystąpił do konfederacji targowickiej.

– Jacek Małachowski jest dość kontrowersyjną postacią. Przeciwnik reform i targowiczanin, wniósł olbrzymi wkład w budowę rodzimego przemysłu. Zasłużył się dla rozwoju polskiego górnictwa i nauk technicznych. Dzięki niemu ukazało się „Opisanie polskich żelaza fabryk” autorstwa księdza Józefa Osińskiego. W 1782 roku jako komisarz edukacji narodowej własnym kosztem wydał przetłumaczoną przez księdza Osińskiego „Naukę o gatunkach i szukaniu rudy żelaznej…” pióra margrabiego Courtivron’a i Bonchu’a. W 1809 r. wycofał się z życia publicznego. Osiadł w swych dobrach położonych na ziemi sandomierskiej, systematycznie powiększając ich obszar i rozwijając je gospodarczo. Na stałe mieszkał w dworze w Bodzechowie. W 1797 r. zakupił posesję wójtostwa ćmielowskiego i tu wzniósł zakład produkujący wyroby fajansowe (jego tradycje kontynuuje Fabryka Porcelany w Ćmielowie). W 1812 r. założył w Denkowie „fabrykę piecowych kafli oraz innych naczyń glinianych” nadając ją sprowadzonemu z zagranicy Józefowi Petrowskiemu. Zmarł 27 marca 1821 r. w Bodzechowie. Został pochowany na cmentarzu w Ćmielowie – przypomina Monika Bryła-Mazurkiewicz.

Z małżeństwa z Petronelą Antoniną Rzewuską pozostawił syna Jan z Dukli i córkę Franciszkę, zamężną z Krzysztofem Karwickim. Oboje byli związani z regionem świętokrzyskim. Jan z Dukli rezydował w Bałtowie, zaś Franciszka była właścicielką klucza Jeleniów z wsiami Nagorzyce i Wojciechowice. Na krótko przed śmiercią, 19 czerwca 1819 r. w Radoszycach Jacek Małachowski podarował część posiadanych przez siebie dóbr, konkretnie dobra bodzechowskie, wnukowi swego brata Mikołaja, Gustawowi. W 1834 r. dobra te zostały skonfiskowane na rzecz skarbu państwa za udział Gustawa w powstaniu listopadowym

Do dziś w naszych okolicach jest wiele obiektów przypominających Małachowskich, a przede wszystkim Jacka Małachowskiego. W Bodzechowie można zobaczyć ruiny dworu Małachowskich. W Ruszkowie stoi kościół ufundowany przez Jacka Małachowskiego, a w Denkowie i Wszechświętych wystawione przez niego dzwonnice. W kościele w Ćmielowie znajduje się nagrobek Petroneli Antoniny z Rzewuskich Małachowskiej, żony Jacka.

Zachowało się także kilka przydrożnych figur św. Jacka, popularnie zwanych Jackami. Wystawił je na część swego patrona – Jacek Małachowski. Wykonane z piaskowca były dziełem kamieniarzy kunowskich. Z Małachowskimi są również związane nazwy miejscowości: Duklany czy Jacentów.

Na podstawie informacji zebranych przez Centrum Krajoznawczo-Historyczne im. prof. Mieczysława Radwana‎ w Ostrowcu Świętokrzyskim.

Dołącz do dyskusji

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Popularne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało nam rację! Jak zachowa się ostrowiecki urząd miasta?

FAKTY

Coraz więcej pytań wokół projektu rewitalizacji Bałtowa!

FAKTY

Wizyta dyplomatów, środki na oddziały położnicze i dofinansowanie unijne – tydzień prac Urzędu Marszałkowskiego w filmowym skrócie!

FAKTY

Czy dyrektor ostrowieckiego szpitala manipuluje faktami?

FAKTY

Reklama
Connect
Zapisz się do newslettera

Jeżeli chcesz otrzymywać cotygodniowe podsumowanie wiadomość. Zapisz się do newslettera.

Previous Next
Close
Test Caption
Test Description goes like this